Dodatek OWzory · niePoziom · głębiejEXT OF · R.16
Dodatek O / Głębiej
Mgła: katalog rodzajów
Mgła radiacyjna, adwekcyjna, stokowa, parowania i frontalna — mechanizm i typowe miejsca w Polsce.
Pięć mechanizmów
Mgła powstaje na miejscu — ale na pięć sposobów
Wszystkie rodzaje mgły łączy jedno: powietrze zostaje schłodzone poniżej punktu rosy albo dostaje dosypaną wilgoć. Różni je to, jak.
1 · Mgła radiacyjna
Mechanizm: grunt wypromieniowuje ciepło w kosmos i wychładza powietrze przy sobie
Warunki: bezchmurna noc, wiatr poniżej 2 m/s, wysoka wilgotność
Kiedy: najgęstsza tuż przed wschodem, rozchodzi się 1–3 h po wschodzie
Gdzie w Polsce: doliny rzeczne, obniżenia terenu, jesienią i wczesną wiosną
Warunek wiatru jest kluczowy w obie strony: przy zupełnym bezruchu chłodzi się tylko cienka warstwa i powstaje rosa, nie mgła. Potrzebny jest lekki ruch, który wymiesza wychłodzenie w warstwę kilkudziesięciu metrów.
2 · Mgła adwekcyjna
Mechanizm: ciepłe wilgotne powietrze napływa nad zimną powierzchnię
Warunki: wiatr WYMAGANY — bez napływu nie ma zjawiska
Kiedy: nie znika po wschodzie Słońca, potrafi trwać dobami
Gdzie w Polsce: wybrzeże Bałtyku wiosną i wczesnym latem, gdy woda jest jeszcze zimna
To jest jedyna mgła, którą Słońce nie rozprasza — bo chłodzi ją woda, nie noc. Stąd majowe dni na plaży, w których nie widać morza z pierwszej wydmy.
3 · Mgła stokowa
Mechanizm: powietrze wznoszone po zboczu rozpręża się i stygnie adiabatycznie
To jest po prostu chmura, tylko dotykająca stoku — mechanizm z Rozdziału 10
Gdzie: Sudety, Beskidy, Tatry; typowe przy napływie wilgotnego powietrza z zachodu
4 · Mgła parowania
Mechanizm: zimne powietrze nad znacznie cieplejszą wodą; parowanie natychmiast się skrapla
Rozpoznanie: smugi unoszące się pionowo z powierzchni wody
Gdzie: jeziora i rzeki jesienią o świcie, przy pierwszych przymrozkach. Efektowne i krótkotrwałe.
To jedyna mgła, w której woda przybywa, a nie temperatura spada. Mechanicznie identyczna z parą nad kubkiem herbaty i z widocznym oddechem zimą.
5 · Mgła frontalna
Mechanizm: deszcz z frontu ciepłego pada przez chłodne powietrze pod powierzchnią frontu i nasyca je parowaniem
Gdzie: przed frontem ciepłym, często razem z Nimbostratusem
Prognozowanie · trzy liczby
Czy jutro rano będzie mgła
Dla mgły radiacyjnej — najczęstszej w głębi kraju — wystarczy sprawdzić wieczorem trzy rzeczy:
Zachmurzenie. Musi być niewielkie. Kropelki chmur pochłaniają promieniowanie podczerwone, które ziemia wysyła w górę — łapią je drgania cząsteczek wody — i same świecą nim z powrotem, także ku ziemi (Dodatek C). Ziemia odzyskuje w ten sposób dużą część oddanego ciepła i nie może się wychłodzić.
Wiatr. Słaby, ale niezerowy. Optimum to około 1–2 m/s.
Różnica temperatura minus punkt rosy. Im mniejsza, tym mniej wychłodzenia potrzeba. Poniżej 3°C wieczorem to mocna przesłanka.
Trzy razy tak przy jednoczesnym położeniu w dolinie albo nad wodą daje bardzo wysoką skuteczność prognozy — wyraźnie wyższą niż ogólnokrajowe modele, bo one nie wiedzą, że stoimy dwadzieścia metrów niżej niż okoliczne pola.